Informacja o Parku

POZNAJEMY MAZURSKI PARK KRAJOBRAZOWY

NA SZLAKU KAJAKOWYM RZEKI KRUTYNI

Walory przyrodniczo-krajobrazowe szlaku kajakowego rzeki Krutyni

    Szlak kajakowy rzeki Krutyni jest uznawany za najpiękniejszy w Polsce i naj­popularniejszy w całej Europie. Długość całego szlaku, licząc od wsi Zyndaki do jeziora Bełdany wynosi ok. 102 km. W granicach Mazurskiego Parku Kraj­obrazowego, od wsi Spychowo, znajduje się połowa tej trasy, stąd warto przed­stawić także walory górnej części szlaku, położonej poza Parkiem.Powierzchnia dorzecza Krutyni wynosi około 640 km². Najwyższe wzniesienia w dorzeczu o wysokości 211 m n.p.m. znajdują się na wschód od wsi Warpuny, w pobliżu której do Jeziora Warpuńskiego wpada mały ciek, zasilany wodami z terenów źródliskowych na łąkach wsi Burszewo, dając początek całemu szlakowi wodnemu rzeki Krutyni. Najniższe tereny położone są na końcu szlaku przy jeziorze Bełdany na wysokości 116 m n. p.m.Cały szlak Krutyni wziął nazwę od właściwej rzeki Krutyni, liczącej ok. 26 km długości, która wypływa z Jeziora Krutyńskiego i wpada do Jeziora Gardyńskiego. Pozostałe rzeki i strumienie, łączące poszczególne jeziora na szlaku, są krótkie i w dużej części uregulowane. Są to: Sobiepanka wypływająca z jeziora Lampasz, Grabówka wypływająca z jeziora Kujno, Dąbrówka z Jeziora Białego, Babięcka Struga, która jest wynikiem połączenia się Ganckiej Strugi, wypływającej z jeziora Gant i Tejsówki wypływającej z jeziora Tejsowo. Babięcka Struga przepływa przez wieś Babięta, gdzie zlokalizowano młyn wodny, który wymaga przeniesienia kajaków. Bocznym dopływem głównego szlaku jest rzeka Babant wpadająca od zachodu do jeziora Tejsowo, która jest zbyt płytka dla kajakarstwa. Rzeka Babant wypływa z jezior Babięty Małe i Babięty Wielkie (271 ha), które jest najgłębszym jeziorem całego dorzecza Krutyni (65 m głęb.). Z jeziora Zyzdrój wypływa szeroka rzeka Zyzdrojska Struga o dużych walorach przyrodniczych. W tym miejscu znaj­duje się największa śluza na całym szlaku, piętrząca wodę do 5,2 m. Następna rzeka szlaku - Spychowska Struga, wypływająca z Jeziora Spychowskiego, ma mniejsze walory, ze względu na sąsiedztwo nieuporządkowanej zabudowy Spychowa i Koczka. Największą renomą wśród turystów krajowych i zagranicznych cieszy się właściwa Krutynia. Najpopularniejszym jej odcinkiem jest fragment o długości 2,5 km od Jeziora Krutyńskiego do wsi Krutyń. Rzeka wraz z Jeziorem Krutyńskim ma tu status rezerwatu przyrody, jest płytka, stosunkowo szeroka, o łatwo dostępnych brzegach, malowniczo przebijająca się przez wzgórza morenowe. Korony przybrzeżnych drzew miejscami zasklepiają się nad korytem rzeki tworząc leśny tunel, często skąpany w mgłach, o zielonkawym półmroku letnią porą, a mieniący się barwami żółci i czerwieni jesienią. Tu ze względu na płytką i przeźroczystą wodę można łatwo zauważyć czerwone plechy krasno-rostów, porastających kamienie rzeczne oraz żywo-zielone skupienia gąbek słodkowowodnych, przytwierdzonych do dna rzeki. Na tym odcinku tradycyjnie od kilkudziesięciu lat odbywają się przejażdżki łódkami „na pych", pchanych kijami przez tzw. sztakerów. Poniżej w Zielonym Lasku znajduje się drugi na szlaku młyn wodny z małą elektrownią. Poniżej wsi Rosocha, prawym dopływem Krutyni - Dusianką, można dopłynąć do jeziora Duś i odwiedzić klasztor starowierców w Wojnowie.

    Dolny odcinek rzeki Krutyni, poniżej wsi Ukta, chroniony w rezerwacie „Krutynia Dolna", nie jest taką atrakcją dla turystów jak Krutynia w górnym biegu, lecz stanowi prawdziwą ucztę dla miłośników przyrody, z uwagi na dziki charakter i niedostępność bagnistych brzegów. Rzeka na tym odcinku charak­teryzuje się licznymi meandrami, nie zmieniającymi koryta od tysięcy lat oraz znaczną głębokością (do 7 m). Dwukilometrowy fragment rzeki poniżej Ukty, zwany jest popularnie „Małą Amazonką", z uwagi na liczne powalone pnie drzew, co nadaje całej scenerii egzotyczny charakter.

Poniżej wsi Nowy Most, lewym dopływem Krutyni - Garcianką, możemy prze­dostać się na jezioro Skok we wsi Bobrówko. Ostatnia rzeka szlaku to Czarna Rzeka, łącząca jezioro Jerzewko z Bełdanami, zwanymi ostatnio „Marszałkowską Mazur", z uwagi na masowy ruch żaglówek, motorówek, skuterów wodnych i statków tury­stycznych. Stąd możemy skierować się na północ do Mikołajek lub na południe do Rucianego Nidy i dalej na malownicze, śródleśne Jezioro Nidzkie, będące rezerwatem przyrody, opiewane w poezji Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego.

Poeta wiele czasu spędził w leśniczówce Pranie, gdzie obecnie mieści się muzeum, poświęcone jego pamięci. W dorzeczu Krutyni znajduje się około 90 jezior po­wyżej l ha. Pierwsze z dużych jezior - Gielądzkie (416 ha) jest mało atrakcyjne z uwagi na postępującą zabudowę na zachodnim brzegu. Następne Jezioro Lam-packie (278 ha) charakteryzuje się malowniczym, wysokim zachodnim brzegiem. Jezioro to przechodzi w wąską rynnę jeziora Lampasz, przypominającą rzekę. Kolejnym jeziorem jest nieduże Kujno, którego walory krajobrazowe są zagro­żone zbyt dużymi planami inwestycyjnymi w rejonie wsi Grabowo. Na zachód od Kujna, 4 km poza głównym szlakiem, położone jest śródleśne i głębokie jezioro Piłakno (279 ha), którego malownicze położenie jest „nadwyrężone" przez lokali­zację kilku ośrodków wypoczynkowych na wschodnim brzegu. Po przepłynięciu śródpolnego, długiego jeziora Dłużec wpływamy na rozlegle i jeszcze mało zabu­dowane Jezioro Białe (374 ha) z czterema wyspami w północnej części. Od Jeziora Białego zaczyna się puszczański fragment szlaku, co możemy odczuć płynąc urokliwymi rynnowymi jeziorami Gant, Zyzdrój Wielki (200 ha) i Zyzdrój Mały. Na zachodnim brzegu jeziora Zyzdrój Wielki znajdują się bagniste zatoki, poroś­nięte bujną roślinnością, a na wschodnim brzegu możemy obserwować zjawiska abrazyjne, polegające na naturalnych obrywach stromych brzegów, wywołanych między innymi podcinaniem ich przez krę lodową. Po minięciu mało atrakcyjnego i o odlesionych brzegach Jeziora Spychowskiego docieramy do następnego pusz­czańskiego kompleksu jezior, już na terenie Mazurskiego Parku Krajobrazowego. Są to Zdrużno (247 ha), Uplik (65 ha), Mokre (815 ha) i Krutyńskie (55 ha). Te dwa ostatnie są najatrakcyjniejszymi pod względem krajobrazowym jeziorami Parku. Perełką przyrodniczą jest kompleks trzech ostatnich jezior szlaku Krutyni -Gardyńskiego, Malinówka i Jerzewka, gdzie bez trudu możemy ujrzeć tak rzadkie gatunki ptaków, jak bielika czy rybołowa. Dorzecze Krutyni jest bogate w zabytki kultury człowieka, do których zaliczamy starożytne i średniowieczne staropruskie grodziska i kurhany oraz obiekty nowożytne, w postaci kościołów i pałaców. Należy tu wymienić następujące obiekty: osadę nawodną z epoki brązu przy południowo-zachodnim brzegu jeziora Piłakno, dwa wczesnośredniowieczne grodziska - na północno-zachodnim brzegu Jeziora Lampackiego i nad jeziorem Majcz Wielki k. Lipowa; tu z wałem obronnym, dwa kurhany nad jeziorem Pierwój i jeden kurhan z kamienną konstrukcją w rejonie Rybna, cmentarzysko z V w. z grobami ciałopalnymi w Uklance na zachodnim brzegu Jeziora Mokrego, gdzie znaleziono dodatkowo charakterystyczne dla plemion pruskich pochówki koni. Z zabytków nowożytnych godnymi wymienienia są: kościół gotycki w Nawiadach, kościół w Sorkwitach z barokowym wystrojem, zespół pałacowy w Sorkwitach z XVIII w. przebudowany w XIX w. w stylu angielskim, drewniana dzwonnica z dwoma dzwonami z Królewca przy kościele w miejscowości Ukta, murowany klasztor starowierców i drewniana cerkiew prawosławna we wsi Woj-nowo.

Dla zachowania walorów przyrodniczych, krajobrazowych i kulturowych całego dorzecza Krutyni, oprócz Mazurskiego Parku Krajobrazowego i położonych w jego granicach rezerwatów przyrody, wcześniej opisanych, wyznaczono na początku 2000 r. w zachodniej części dorzecza Krutyni obszary chronione w formie zespołów przyrodniczo-krajobrazowych o nazwach „Jeziora Sorkwickie" (pow. 4460 ha), „Rzeka Babant i Jezioro Białe" (pow. 11615 ha), „Zyzdrój" (pow. 1430 ha). Ochronie podlega tu młodoglacjalny krajobraz z licznymi osobliwościami przy­rodniczymi, czego przykładem jest występowanie tak rzadkich gatunków zwierząt, jak reliktowy skorupiak Pallasea quadrispinosa, licznie występujący w jeziorze Babięty Wielkie, motyl paź żeglarz, perkoz rdzawoszyi, pluszcz spoty­kany często w okresie jesienno-zimowym na rzece Babant, bocian czarny, rybołów oraz orzeł przedni, widywany w okolicach Rańska i jeziora Stromek.

Uwaga!

Kajakowe spływy grupowe w granicach Mazurskiego Parku Krajobrazowego mogą odbywać się tylko w okresie lata kalendarzowego od 22 VI - 22IX, z udziałem uprawnionego przewodnika. W tej sprawie należy kontaktować się z dyrekcją Mazurskiego Parku Krajobrazowego. Zrywanie jakichkolwiek roślin i chwytanie zwierząt poza miejscami wyznaczonymi do wędkarstwa, jest na szlaku Krutyni zabronione.

W całym dorzeczu Krutyni obowiązuje strefa ciszy oraz zakaz biwakowania poza miejscami wyznaczonymi i oznakowanymi!