Informacja o Parku

OCHRONA ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO PARKU

     Przyroda Mazurskiego Parku Krajobrazowego była i jest nadal pod presją różno­rodnych czynników degradujących jej wartość. Najważniejsze z tych czynników to:

- rozwój zabudowy i sieci dróg, zwłaszcza w pobliżu rzeki Krutyni i jezior,

- zmiany stosunków wodnych i zanieczyszczenie wód,

- niszczenie stref przybrzeżnych i zmiany linii brzegowej jezior,

- chemizacja środowiska i jego zaśmiecenie.

Jednym z praktycznych sposobów neutralizowania presji człowieka na przyrodę i na zachowanie poszczególnych elementów przyrody jest tworzenie rezerwatów, obej­mujących najcenniejsze tereny przyrodnicze o charakterze naturalnym, wyłączone z gospodarki człowieka.

Na terenie Parku utworzono 11 rezerwatów przyrody.

REZERWATY  MAZURSKIEGO  PARKU  KRAJOBRAZOWEGO

1. Krutynia - rezerwat krajobrazowo-leśny, pow. 273,12 ha. Rezerwat chroni Jezioro Krutyńskie i górny odcinek rzeki Krutyni, wypływającej z tego jeziora oraz przy­brzeżne lasy liściaste i mieszane. Poznać tu można rośliny runa leśnego, jak: przylaszczkę, zawilca gajowego i żółtego, kokoryczkę wielokwiatową i wonną, konwalię majową, konwalijkę dwulistną, zerwę kłosową i skrzyp zimowy, a także pasożytniczą roślinę - łuskiewnika różowego. Przełom rzeki Krutyni wyróżnia się płytką, przej­rzystą wodą, w której zobaczyć można liczne kamienie z krasnorostem Hildebrandtia riuulańs. Występuje też gąbka słodkowodna Euspongilla lacustris. Spotkać tu można: bielika, dzięcioła czarnego, pospolitą sójkę, a na wodzie stale występującą parę łabędzi niemych, i tracze nurogęsi z młodymi. W rezerwacie gnieździ się puszczyk i lelek kozodój. Zimową porą ujrzeć można zatrzymujące się tu łabędzie krzykliwe, pluszcze oraz wydry pożywiające się na lodzie Jeziora Krutyńskiego.

2. Zakręt - rezerwat torfowiskowo-leśny, pow. 105,8 ha. Rezerwat chroni 3 jeziorka dystroficzne z reliktową florą torfowisk wysokich oraz otaczające lasy sosnowe z do­mieszką dębu szypułkowego w wieku ok. 200 lat. Można tu prześledzić zarastanie jezior śródleśnych i tworzenie się torfowisk z charakterystycznymi pływającymi wys­pami (odrywające się fragmenty kożucha torfowego). Na uwagę zasługuje tu frag­ment boru bagiennego z typowymi gatunkami w podszycie, jak bagno zwyczajne i borówka bagienna. Rezerwat jest znanym obiektem dydaktycznym, gdzie zobaczyć można rosiczkę okrągłolistną, wełnianki pochwowatą i wąskolistną oraz żurawinę. W rezerwacie gnieżdżą się licznie gągoły, spotkać tu można bielika i puchacza.

3. Królewska Sosna - rezerwat leśno-torfowiskowy, pow. 103,76 ha. Chroni ponad 200-letni starodrzew sosnowy z domieszką dębu szypułkowego, świerka i brzozy brodawkowatej oraz 3 jeziorka dystroficzne z reliktową florą torfowisk wysokich (rosiczka okrągłolistną, modrzewnica zwyczajna, bagno zwyczajne). Atrakcją turystyczną jest obumarła w wieku ok. 300 lat pomnikowa sosna (360 cm obw.) oraz dąb szypułkowy (540 cm obw.), nazwany „Dębem nad Mukrem" im. Karola Małłka. W runie występują: pierwiosnka wyniosła, goździk piaskowy, sasanka Tekli oraz pnący się, po nadjeziornych olszach, chmiel zwyczajny.

4. Strzałowo - rezerwat leśny, pow. 14,12 ha. Utworzony dla zachowania fragmentu lasu mieszanego. Spotykamy tu sosny o ładnym pokroju i dużej wysokości - 33 m. W runie występuje ok. 100 gatunków, z roślin chronionych - lilia złotogłów, wawrzynek wilczełyko, a także konwalia majowa, przylaszczka pospolita, zawilec gajowy.

5. Pierwos - rezerwat krajobrazowo-florystyczno-faunistyczny, pow. 605,48 ha. Rezerwat chroni zróżnicowane ekosystemy leśne, torfowiskowe i wodne. Ochroną objęto płytkie, zarastające jezioro Pierwos, strumienie Pierwos i Garciankę oraz ujściowy odcinek rzeki Krutyni, gdzie występują rzadkie rośliny i zwierzęta. Wystę­puje tu wiele starych drzew, z których na uwagę zasługują dęby (o obw. powyżej 3 m). Z rzadkości florystycznych wymienić można: wielosił błękitny - roślinę północną oraz bardzo rzadki mech Paludella sąuarrosa. Spotkać tu można tak rzadkie w kraju zwierzęta, jak: bielika, orlika krzykliwego, puchacza czy wilka, a w okresie jesienno-zimowym na strumieniu Pierwos zaobserwować można interesującego ptaka rzek górskich i wyżynnych - pluszcza.

6. Czaplisko - Ławny Lasek - rezerwat ornitologiczny, pow. 7,62 ha. Chroniony jest ponad 200-letni drzewostan sosnowy, gdzie niegdyś była kolonia czapli siwej.

7. Czapliniec - rezerwat ornitologiczny, pow. 17,10 ha. Rezerwat chroni ponad 200-letni drzewostan sosnowy, gdzie wcześniej była kolonia czapli siwej.

8. Jezioro Łuknajno - rezerwat ornitologiczny, pow. 709,97 ha. Chroni jedną z największych ostoi łabędzia niemego w Polsce. W okresie letnio-jesiennym prze­bywa tu do 2 500 łabędzi. Obserwowano w rezerwacie ponad 175 gatunków ptaków, z których 95 gniazduje. W 1977 r. jezioro zostało uznane przez UNESCO za rezerwat biosfery (MaB), a w 1978 r. wpisano je na listę międzynarodowych rezerwatów Kon­wencji RAMSAR. Odbywa tu lęgi kaczka hełmiatka, gatunek występujący w rejonie Morza Azowskiego i Kaspijskiego. Zobaczyć też można bielika, błotniaka stawo­wego, czaplę siwą, kormorana, rybitwę czarną, a na wodzie łyski, perkozy oraz kacz­ki płaskonosa i rożeńca. Występuje tu remiz a w trzcinach rzadka wąsatka.

9. Jezioro Warnołty - rezerwat krajobrazowo-ornitologiczny, pow. 373,3 ha. Chroni płytkie, zarastające jezioro, stanowiące odnogę Śniardw. Jest to obszar lęgowy wielu gatunków ptaków wodno-błotnych oraz miejsce żerowania rzadkich gatunków ptaków drapieżnych. Są wśród nich: łabędź niemy, czapla siwa, kokoszka wodna, łyska, kaczka krzyżówka, perkoz dwuczuby, bielik, kania czarna i ruda. Jest to jezioro eutroficzne z dobrze wykształconą roślinnością wodną, której głównym składnikiem jest trzcina pospolita. Jej skupiska wnikają daleko w obręb powierzchni wodnej. Jezioro otaczają skupienia roślinności turzycowej, zarośli wierzbowych, a miejscami lasów olszowych

10. Jezioro Lisiny - rezerwat florystyczny, pow. 15,78 ha. Obejmuje zarastające jezioro śródleśne z silnie zarośniętymi brzegami i stanowiska rzadkich roślin szuwarowych i wodnych (kłóć wiechowata, jezierza giętka). Zespół trzciny pospolitej okala niemal całe jezioro pasem równej szerokości. Na skraju tego zespołu występuje szuwar kłóci wiechowatej. Na uwagę zasługuje również bogactwo mchów. Dno jezio­ra pokryte jest warstwą mułu ok. 4 m.

11. Krutynia-zwany: Krutynia Dolna - rezerwat krajobrazowo-florystyczno-faunis-tyczny, pow. 969,33 ha. Rezerwat obejmuje dolny odcinek rzeki Krutyni, jeziora Gardyńskie, Malinówko, Dłużec i Smolak oraz przyległe lasy, torfowiska i łąki. W obrębie rezerwatu Krutynia ma szerokość ok. 30 m i głębokość 2-7 m. Charakte­ryzuje się powolnym prądem i silnie wykształconymi meandrami. Rezerwat chroni fragment Parku o najbogatszej florze i faunie. Wśród roślin na uwagę zasługuje 10 gatunków storczyków z takimi rzadkościami, jak listera sercowata, lipiennik Loesela, podkolan biały, a także owadożerne rośliny - rosiczka i pływacze oraz efektowne rośliny takie, jak pełnik europejski, orlik pospolity, lilia złotogłów, sasanka łąkowa. Do rzadkich roślin należą: o stepowym charakterze - zawilec wielkokwiatowy i dzwonek boloński; relikty glacjalne - wielosił błękitny, turzyce -strunowa i luźnokwiatowa; a także wełnianka delikatna, bagnica torfowa, rdest-nica nitkowata. Gnieżdżą się tu rzadkie gatunki ptaków: bielik, rybołów, orlik krzykliwy, puchacz, żuraw, zimorodek, derkacz i wodniczka.

Rezerwaty przyrody znajdujące się w sąsiedztwie Parku

12. Jezioro Nidzkie - rezerwat krajobrazowy, pow. 2934,71 ha. Ochroną objęto je­zioro rynnowe - ciekawe pod względem limnologicznym i faunistycznym, z przyle­głymi lasami, w których dominują starodrzewy sosnowe. W kilku miejscach na wschodnim brzegu zachowały się stare dęby i dorodne lipy. W rezerwacie występuje kania czarna, dość często spotkać można czaplę siwą. Bardzo rzadko spotyka się rysia.

13. Jezioro Poubię Wielkie - rezerwat ornitologiczny, pow. 691,73 ha. Chronione są tu miejsca lęgowe ptaków wodno-błotnych oraz naturalne tarliska wielu gatunków ryb. Jest to płytkie zarastające jezioro o średniej głębokości około l m, porośnięte skupiskami ramienic, na obrzeżach szuwarami trzcinowymi. W północnej części znajduje się wyspa porośnięta wysokopiennym lasem.

14. Gązwa - rezerwat torfowiskowy, pow. 204,76 ha. Rezerwat chroni kompleks torfowisk śródleśnych przejściowych i wysokich. Szczególnie cenne jest tu torfo­wisko wysokie typu kontynentalnego z rzadkimi roślinami takimi, jak: bagno zwyczajne, bażyna czarna, żurawina błotna, borówka bagienna, wełnianka poch-wowata, rosiczka okrągłolistna oraz bardzo rzadką rosiczka długolistną.

15. Jeziorko koło Drozdowa - rezerwat torfowiskowy, pow. 9,93 ha. Rezerwat utwo­rzony dla ochrony trzęsawiska torfowego ze zbiorowiskami  roślinnymi torfowisk niskich, przejściowych i wysokich oraz stanowiskami rzadkich i zagrożonych gatunków roślin. W rezerwacie chronione jest stanowisko brzozy niskiej - jedno z lepiej zacho­wanych na Pojezierzu Mazurskim oraz jedyne na Pojezierzu Mazurskim stanowisko gnidosza królewskiego. Z innych rzadkości chroni się tu stanowiska wełnianeczki alpejskiej, lipiennika Loesela, wełnianki delikatnej i ponikła skąpokwiatowego.